Metalize Kaplama
Metalize kaplama; kaplayacak metalin, uygun gaz ( propan, asetilen veya diğerleri ) ve oksijen karışımı yardımıyla ergitilip atomize hale getirilerek daha sonra da basınçlı hava ile kaplanacak yüzey üzerine püskürtülmesiyle elde edilir.
Kaplanacak olan parçanın yüzeyi önce kir, pas, yağ vb. etkilerden temizlenir. Bu temizleme yöntemi kaplanacak parçanın büyüklüğüne, şekline ve malzemesine göre değişiklik gösterir. Kaplama öncesi yüzey temizliği kaplama ömrü, kalitesi ve dayanımı açısından çok önemlidir. Aksi takdirde metalizeden beklenen verim elde edilemez ve iyi temizlenmeyen bölgelerdeki kalıntılardan korozyon başlangıcı kısa zamanda görülebilir. Bu işlemde düşük karbonlu çelik granüller veya çelik grit çeşitleri kullanılır. Kumlamada; granül ebatları malzemenin üzerinde desen bırakılmaması açısından önemlidir. Kullanılan kumlama makinesi ve amaca göre de değişik granül ebatları seçmek ve kullanmakta mümkündür. Ayrıca bilye kırılmaması ve çıkan toz miktarının az olması bakımından düşük karbonlu çelik granül kullanımının verimi artırdığı teknik ve tecrübeler ile ortaya konmuştur.
Hazırlanan yüzeye püskürtme yolu ile hemen hemen her metal tatbik edilir; fakat düşük ergime sıcaklığından ve korozyona karşı dayanırlığından ötürü çinko, diğer metallere kıyasla daha geniş ölçüde kullanılır. Tel, tel besleme mekanizmasına bağlı bulunan makaralar yardımıyla sürekli çekilir ve sistem beslenir. Tabanca içine alınan çinko tel sistemde kullanılan propan, asetilen veya diğer gaz ve oksijen karışımı yardımıyla ergiyip atomize hale getirilir. Bu haldeki çinko, sisteme bağlı kompresör ile sağlanan tazyikli hava yardımıyla kaplanacak olan cisim üzerine belirli bir basınçla püskürtülür. Sahip oldukları hızla, çinko partikülleri temizlenmiş yüzeyi; istenilen kalınlıkta ve düzen de çinko ile kaplar. Kullanılan tabancaya göre de malzeme değişiklik gösterir; örneğin çinko tel yerine çinko tozu mevcut ise aynı çalışma prensibiyle bu tozları atomize haline getiren tabancalar ile bu işlem gerçekleştirilir daha sonrada yine basınçlı hava ile kaplanacak yüzeye püskürtülür. Tabancalar da, kullanılacak tel çapına göre seçilir. Ülkemizde çoğunlukla 3.15 mm, 3.48 mm, ve 4.65 mm çaplarında metalize çinko telleri kullanılmaktadır. Fakat kapasitörler, ark atomize tabancalarında 2 mm veya daha kalın çaplarda çinko tel kullanılarak kaplama yapılır. İşletmelerde halen robotik sistemle 3.15mm ve 3.48mm çaplarında çinko tel kullanılarak metalize yapıldığı gibi 4.65mm çapındaki tellerde el tabancalarıyla verimli bir şekilde fabrikalarda kullanılmaktadır. Bununla birlikte elektrikli ark tabancaları da metalize işlemlerinde kullanılmaktadır.
Ülkemizde metalize çinko yöntemi püskürtme yolu ile çinko kaplama usulü aynı zamanda çelikten imal edilmiş tanklar, köprüler, gemi tekneleri, pilonlar ve son yıllarda kapasitörlerde kullanılmaktadır.
Metalize Metoduyla Çinko Kaplamanın Avantajları
1- Metalize de kullanılan çinko tellerin depolaması kolay ve aynı zamanda toz metalurjik kaplamada olduğu gibi katkı maddelerinin eklenmesine gerek kalmadan kullanılır.
2- Metalize de kullanılan çinkonun ve ekipmanlarının kullanımı oldukça kolaydır. Malzemeleri kullanacak operatörler çok kısa zamanda eğitilebilir.
3- Metalize yapılacak parçaların ölçüleri ve şekillerinde herhangi bir kısıtlama yoktur.
4- Çok büyük parçalar ve adetler metalize yöntemiyle ve kullanılan ekipmanlar ile kolaylıkla kaplanır. Sistemde bulunan start/stop butonlarıyla kullanılan gaz veya elektrik herhangi bir israfa neden olmadan kullanılır.
5- Bu yöntemin uygulanması oldukça basit basamakları kapsar. Kaplanacak yüzey kumlama yöntemiyle temizlenip kontrol edildikten sonra uygun temizlikte ise, kaplama yapılır.
6- Kaplama yapıldıktan sonra kaplanan malzemenin kuruması için beklemeye gerek yoktur.
7- Bu metotla yapılan kaplamalar diğer kaplama sistemlerine göre daha sağlam ve dayanım ömrü yüksektir.
8- Büyük parçalarda meydana gelen kısmı deformasyonlar ve yaralanmalar parçanın tamamını revizyona sokmadan zedelenen kısım metalizasyon metoduyla kaplanır ve böylece korozyon direnci sağlanarak malzemenin tamamı zarar görmeden önlem alınmış olur.
9- Metalize metoduyla kaplanan malzemelerin kullanım ömrü daha fazladır. 120 mikron çinko kaplanmış malzeme ömrü normalinden 25 yıl daha fazla kullanım ömrüne sahiptir.
10- Metalize kaplamada kalınlıklar istenilen seviyede ayarlana bilir. Örneğin metalize yoluyla kaplanan çinko kalınlığı diğer metotlardan daha fazladır. Bu sayede malzemelerin kritik kısımlarına daha fazla kaplama yapılarak malzeme kullanım ömrü uzatılabilir.
Metalize Çinko Kaplama Nerelerde Kullanılır?
Çinko metalize tel; korozyona karşı korumanın istendiği durumlarda kullanılır. Yapılan araştırmalar; metal yüzeyini korozyona ve dış etkilere karşı en etkili ve güvenli koruma metalize çinko yöntemi ile kaplama işlemi ile sağlandığını göstermektedir.
Avrupa ülkelerinde ve gelişmiş diğer ülkelerde metalize çinko yönteminin asıl kullanım alanı inşaat sektörüdür. Genelde galvanizlemeyle kaplanmayacak kadar büyük parçalarla karşılaşan sektör, hem daha uzun ömürlü olan hem de korozyona karşı yerinde kaplamayı sağlayan çinko metalize yöntemini tercih etmektedir.
Metalizasyonda Karşılaşılan Başlıca Hatalar ve Önlemler
Metalizasyonda kullanılan takım ve aparatlar kullanım şartnamelerine göre kullanıldığı takdirde hata olasılığı düşüktür. Fakat hatalı kullanımlarda, eksik parça kullanımı veya yanlış parça seçimlerinde çeşitli hatalar meydana gelmektedir. Aşağıda karşılaşılan genel bazı sorunların tespiti ve giderme yolları verilmiştir.
1- Kontrol Edilecek Yerler
1-1 Bütün gaz hortumlarının sıkı ve doğru olarak takılı olduğu kontrol edilmelidir.
1-2 Bütün memeler özellikle hava ve gaz karışım alanlarının doğru tipte ve iyi durumda olup olmadığı kontrol edilmelidir.
1-3 Tabancadaki bütün 'O' ringlerin yerinde ve iyi durumda olduğu kontrol edilmelidir.
1-4 Gaz ölçüm cihazlarının doğru takıldığından emin olunmalıdır.
1-5 Tabanca valfı açıldıktan sonra sırayla hava, gaz ve oksijen açılır ve ideal çalışma basıncı ayarlanır.
1-6 Önerilen değerleri yakalamak için oksijen basıncı ayarlanır.
1-7 Belirli periyotlarda sistemdeki gaz basınçları okunarak önerilen değerlerle kıyas yapılmalıdır.
2- Muhtemel Tabanca Sorunları ve Çözümleri
2.1. Tabanca Yanmıyor
2.1.1. Kullanılan gaz valfını çok hızlıca açın.
2.1.2. Kullanılan gazın rondelası unutulmuş veya zarar görmüştür.
2.1.3. Meme ve bağlı olduğu kısımlar aşınmış, kirli yada zarar görmüştür.
2.1.4. Yanlış meme ve parçaları takılmıştır.
2.1.5. Ağızlıktan tel beslemesi ileriye doğru çok hızlı yapılıyordur.
2.2 Tabanca Yanıyor Fakat Metalize Çinko Düzensiz ve Kaba
2.2.1. Hava basıncı yetersizdir.
2.2.2. Hava meme ucu zarar görmüş veya kirlidir.
2.2.3. Tel beslemesi çok hızlıdır.
2.2.4. Ateşleme durumunda hava memesi tıkanmış ve sıkışmıştır.
2.2.5. Hortum başlarının bağlantı yerleri ve parçaları kirlenmiştir.
2.3. Tel Tabancada Takılıp Kalıyor
2.3.1. Tel besleme hızı çok yavaştır.
2.3.2. Tel besleme dişlilerindeki çekme kuvveti yetersizdir.
2.3.3. Tel çekme dişlilerinin arası toz, metal parçası vb. dolmuştur.
2.3.4. Sürücü üniteleri bozuk yada hasarlıdır.
2.3.5. Ağızlık içerisinde ki tel yeterince temizlenmemiştir.
2.3.6. Teller kirli yada zarar görmüştür.
2.3.7. Gaz, hava, oksijen basınç ayarları tam yapılamamıştır.
2.4. Tabanca Ateşlendiği Zaman Geri Tepme Meydana Geliyor
2.4.1. Kullanılan gaz ( örneğin asetilen ) valfı çok hızlı açılır.
2.4.2. Telin dışarı çıktığı yer, ağızlıktan çok uzaktadır.
2.4.3. Ağızlık ve üniteleri kirli yada zarar görmüştür.
2.5. Tabanca Ateşlendikten Sonra Geri Tepme Meydana Geliyor
2.5.1. Tel besleme hızı aşırı derecede fazladır.
